Ma’rifat soati 14-mavzu: “Mening huquqlarim”

Dars maqsadi: Umumiy maqsad:

Annotatsiya: OTM talabalarida “Mening huquqlarim” mavzusi doirasida inson huquqlari va erkinliklari, ularning shaxsiy hayotdagi o‘rni hamda jamiyat taraqqiyotidagi ahamiyatini anglash ko‘nikmalarini shakllantirish. Talabalar oilada, maktabda va ijtimoiy hayotda huquq va majburiyatlarning uyg‘unligini tushunadilar.

Dars davomida talabalar O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlarida belgilangan huquqiy normalar bilan tanishadilar, ularni hayotiy misollar orqali o‘z tajribalariga bog‘lab ko‘radilar. Shu orqali o‘z huquqlarini himoya qilish, qonunlarga hurmat ruhida yashash, mas’uliyatli fuqaro bo‘lish ko‘nikmalari mustahkamlanadi.

Shuningdek, Prezident Sh. Mirziyoyev ilgari surayotgan g‘oyalar va “Yangi O‘zbekiston” islohotlari doirasida inson huquq va erkinliklariga berilayotgan yuksak e’tibor ham ko‘rib chiqiladi. Talabalar ushbu e’tiborni real hayotiy misollar orqali tushunib, uni kundalik hayotda qo‘llashni o‘rganadilar.

Aniq maqsadlar:

  Talabalarga inson huquqlari va erkinliklarining mazmuni, ularning shaxsiy hayotdagi o‘rni va jamiyat taraqqiyotidagi ahamiyatini sodda, hayotiy misollar asosida tushuntirish.

  Huquq va majburiyat uyg‘unligini anglatish, o‘z huquqlaridan oqilona foydalanish va mas’uliyatli fuqaro bo‘lishga o‘rgatish.

 O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, qonunlari hamda “Yangi O‘zbekiston” islohotlari doirasida inson huquqlarini ta’minlashga qaratilgan chora-tadbirlarni talabalarga yoritish.

  Talabalarda qonunga hurmat ruhida yashash, huquqiy madaniyatni rivojlantirish, Vatanga sadoqatli va faol fuqaro sifatida shakllanish motivatsiyasini kuchaytirish.

Asosiy g‘oyalar:

 Huquq – bu inson sha’ni, erkinligi va adolatli hayotining kafolati. O‘z huquqini bilgan va majburiyatini bajargan fuqaro  jamiyatning eng mustahkam tayanchi. Vatan – faqat davlat rahbariniki yoki hokimiyatniki emas, balki hammamizniki. Har bir fuqaro o‘z huquqlarini bilib, ulardan to‘g‘ri foydalansa va majburiyatini ado etsa, jamiyat taraqqiyoti ta’minlanadi.

Darsdan keyin kutiladigan natijalar:

1. Aqliy va tushunchaviy:

·             Talabalar “huquq”ni “erkinlik” va “majburiyat” tushunchalaridan farqlay oladilar hamda ularning o‘zaro bog‘liqligini izohlaydilar.

·             O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida bolalar va o‘smirlar huquqlariga oid moddalarni sanab beradilar.

·             Huquqiy davlat va fuqarolik jamiyatining asosiy belgilarini tushunib, misollar orqali izohlashni o‘rganadilar.

2. Hissiy va qadriy:

·             Huquqiy bilim olishga ijobiy munosabat shakllanadi.

·             O‘z huquqlarini bilgan va burchlarini ado etgan shaxs sifatida faxrlanish hissi mustahkamlanadi.

·             Adolat, tenglik va inson qadrini ulug‘lash qadriyati ongida singdiriladi.

3. Amaliy ko‘nikmalar:

·             Oddiy hayotiy vaziyatlarda (maktab intizomi, oiladagi mas’uliyat, tengdoshlar o‘rtasidagi muammo) huquqiy yondashuvni qo‘llay oladi.

·             Huquqlari buzilganda kimga va qanday murojaat qilish mumkinligini bilib oladi.

·             O‘z huquq va majburiyatlari haqida qisqa nutq, taqdimot yoki og‘zaki chiqish tayyorlay oladi.

4. Ijtimoiy-pedagogik:

·             Auditoriyada huquqiy madaniyat muhitini kuchaytiradi: o‘zaro hurmat, adolat, tenglikni qadrlashni o‘rganadi.

·             Guruhli ishlarda huquqiy masalalarni muhokama qilib, jamoaviy yechim topishga intiladi.

·             Huquqiy masalalarda o‘qituvchi va ota-onalar bilan ochiq muloqot qila olish ko‘nikmasini rivojlantiradi.

 Metapredmet:

“Mening huquqlarim” mavzusidagi dars talabalarda faqat huquqiy bilimni emas, balki boshqa fanlar va hayotiy vaziyatlarda ham qo‘llanadigan umumiy ko‘nikmalarni shakllantirishga xizmat qiladi:

·             Adabiyot: Abdurahmon Jomiy she’ri keltiriladi, shoir obrazlari orqali huquq va burchning ma’naviy-axloqiy mohiyati ochiladi, talabalar adolat, tenglik, erkinlik haqida xalq maqollari yoki badiiy misollarni eslab, huquqiy mazmun bilan bog‘lashadi.

·             Tarix: Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi (1948-yil), Konstitutsiyamizdagi huquqlar, mustaqillikdan keyingi o‘zgarishlar haqida faktlar esga olinadi, Konstitutsiya qabul qilinganining tarixiy ahamiyati haqida oddiygina suhbat o‘tkaziladi (“Oldin majburiy mehnat bo‘lgan, hozir esa qonun bilan taqiqlangan”).

·             Huquq: Talabalar huquq va imkoniyatning bog‘liqligini real misollar orqali ko‘rishadi (ta’lim kreditlari, bepul kurslar, sog‘liqni saqlash, imtiyozlar).

Bu orqali talabalar huquqiy bilimni hayotiy misollar bilan bog‘laydi, fikrni aniq aytish, tarixiy voqea va qadriyatlarni eslash, mulohaza qilish ko‘nikmasi shakllanadi.

1. KIRISH. Motivatsion qism (10 daqiqa)

O‘qituvchi: Assalomu alaykum, aziz talabalar! Bugungi darsimiz sizni hayotdagi eng muhim “superqurol” bilan tanishtiradi. Bu na telefon, na pul, na texnologiya... Bu – HUQUQ.

O‘qituvchi auditoriyaga quyidagi savollar bilan murojaat qiladi:

·             Agar sizni adolatsiz ravishda ishdan bo‘shatishsa, nima qilasiz?

·             Agar sizning ijodiy ishingizni kimdir o‘ziniki qilib olgan bo‘lsa, qanday himoya qilasiz?

·             Agar sizning ijtimoiy tarmoqda yozgan fikringizni kimdir bosim ostida o‘chirtirsa, nima qilasiz?

Har bir holat sizning hayotingizda ro‘y berishi mumkin.

Shuning uchun bugun biz “Mening huquqlarim” mavzusini nafaqat o‘rganamiz, balki uni his qilamiz, anglaymiz va amalda qanday ishlashini tushunamiz.

O‘qituvchi auditoriyaga savol beradi:

“Sizningcha, agar inson o‘z huquqini bilmasa, jamiyatda nima o‘zgaradi?”

(Talabalardan qisqa fikrlar olinadi: 2-3 ta javob.)

Ajoyib! Demak, siz allaqachon mavzumiz nimaligini sezdingiz.

Huquq – bu oddiy qonunlar majmuasi emas. Bu sizning hayotingizdagi mustaqillik kaliti hisoblanadi.

Tarixda ko‘plab xalqlar aynan shu huquq va erkinlik uchun kurashgan. Mustaqillikka, o‘z ovoziga, o‘z taqdirini belgilash huquqiga erishgan.

Hozir aynan shu haqida video tomosha qilamiz.

Vizual kontent

Qonunlar tarixiga sayohat qilamiz!

O‘qituvchi:

Jamiyatimizda hamon “huquq” so‘zini faqat sud, jinoyat yoki hujjatlar bilan bog‘laydiganlar ko‘p. Aslida esa huquq – bu sizning ovozingiz, sizning chegarangiz, sizning imkoniyatingizdir.

 Tasavvur qiling, siz telefoningizni “parolsiz” tashlab qo‘ydingiz. Kim xohlasa, uni ochadi, kiradi, o‘chiradi, o‘zgartiradi. Huquqini bilmaydigan inson ham shunday – himoyasiz bo‘ladi. Ammo huquqini bilgan inson parol bilan himoyalangan shaxsiyatdir. Unga hech kim istagancha ta’sir o‘tkaza olmaydi.

Insoniyat bu haqiqatni 1948-yilda tan oldi. Urushlardan charchagan dunyo Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasini qabul qildi. Chunki ular angladilar: huquq himoyasiz bo‘lsa – tinchlik yo‘q, adolat yo‘q, taraqqiyot yo‘q.

Bugun siz – XXI asr talabalari, alfa avlod vakili – yangi dunyo fuqarolarisiz.

Sizning har bir “like”, har bir “fikr bildiraman” degan postingiz ham huquq bilan bog‘liq.

Axborot, ijod, shaxsiy hayot, shartnoma, akademik halollik – bularning barchasi huquqiy ong bilan boshqariladi.

Shunday ekan, bugun biz “huquqni o‘rganamiz” emas, “huquq orqali o‘z hayotimizni boshqarishni o‘rganamiz”. Chunki kuchli davlatni kuchli qonunlar emas, o‘z huquqini bilgan kuchli fuqarolar quradi.

Prezidentimiz ta’biri bilan aytganda:

“Yangi O‘zbekistonning asosiy ustuni – bilim, ta’lim va tarbiya.”

Endi shu ustunlardan biri – huquqiy bilim – sizning hayotingizda qanday o‘rin tutishini birgalikda ochib boramiz.

O‘qituvchi: Endi bir o‘yin: Men “huquq” so‘zini aytaman, sizning miyangizga birinchi kelgan so‘zni baland ayting!

Tayyormisiz?

Huquq

Erkinlik

Adolat

Qonun

Javobgarlik

Tenglik

Imkoniyat...

(O‘qituvchi taxtaga so‘zlarni yozadi – shu so‘zlar keyingi muhokama uchun “asosiy konseptlar” sifatida ishlatiladi.)

Bugungi dars – sizning hayotingizda yangi bosqich: “Men o‘zimni himoya qila olaman” bosqichi.  Keling, boshlaymiz.